Seyahat Sırasında Sık Karşılaşılan Sağlık Sorunları

Kısa cevap: Seyahat sırasında en sık karşılaşılan sağlık sorunları yolculuk tutması, su ve yemek uyuşmazlığına bağlı ishal, uyku düzeninin bozulması, güneş çarpması ve basit üst solunum yolu enfeksiyonlarıdır. Bunların büyük kısmı hastaneye gitmeyi gerektirmez; yola çıkmadan hazırlanmış küçük bir ilaç çantası, yavaş başlangıç yapılan bir beslenme düzeni ve bol su çoğu sorunu ilk 24–48 saatte çözer. Önemli olan, hangi belirtinin "geçer" hangisinin "doktor" dediğini ayırt edebilmektir.

Seyahat hastalığı tam olarak ne demek?

Günlük dilde seyahat hastalığı iki farklı şeyi anlatmak için kullanılıyor. Birincisi, hareket halindeki araçta ortaya çıkan mide bulantısı, terleme ve baş dönmesi, yani yolculuk tutması. İkincisi ise gidilen yerde karşılaşılan genel sağlık şikâyetleri: su uyuşmazlığı, iklim değişimi, farklı bakteri florası. İkisinin sebebi de aynı: vücut, alışık olmadığı bir duruma uyum sağlamaya çalışıyor.

Yolculuk tutması neden olur?

Beyin dengeyi üç kaynaktan gelen bilgiyle kurar: gözler, iç kulak ve kaslardaki alıcılar. Otobüste kitap okurken gözünüz "duruyoruz" der, iç kulağınız "hareket ediyoruz" der. Bu çelişki bulantıyı tetikler. Bu yüzden çocuklarda ve iç kulağı daha hassas kişilerde daha sık görülür.

Yolculuk tutmasına karşı ne işe yarar?

• Yer seçimi: Otobüste ön koltuklar, gemide orta ve alt güverte, uçakta kanat hizası en az sallanan bölümlerdir.
• Bakış yönü: Uzaktaki sabit bir noktaya, tercihen ufka bakın. Telefon ve kitap şikâyeti artırır.
• Mide: Ne tamamen aç ne de tok olun. Yolculuktan bir saat önce hafif, yağsız bir şey yiyin.
• Hava: Camı aralayın veya klima yönünü yüzünüze çevirin. Ağır koku bulantıyı büyütür.
• İlaç: Yolculuk tutmasına karşı kullanılan ilaçların çoğu yola çıkmadan yarım–bir saat önce alındığında etkilidir; bulantı başladıktan sonra alınırsa faydası azalır. Uyku yapabileceği için araç kullanacaksanız eczacınıza danışın.
• Zencefil: Zencefilli şeker veya çay birçok kişide hafif şikâyeti bastırır; yan etkisi de yok denecek kadar azdır.

Su uyuşmazlığı gerçek mi, ne yapmalı?

Halk arasında "su uyuşmazlığı" denen şey genellikle sudaki mineral farkı değil, bağırsağın alışık olmadığı mikroorganizmalarla karşılaşmasıdır. Belirtisi tanıdıktır: gaz, karın krampı, sulu ishal, bazen hafif ateş. Genellikle iki üç günde kendiliğinden geçer.

Korunmak için neler yapılır?

• Şüpheniz varsa kapalı şişe su için; buzu da unutmayın, buz da sudur.
• Sokak yemeğinden kaçınmak şart değil ama sıcak servis edilen ve gözünüzün önünde pişen şeyleri tercih edin.
• Kabuğunu kendiniz soyduğunuz meyveler güvenlidir; yıkanmış görünen açık salatalar risklidir.
• Süt ürünlerinin soğuk zincirinden emin değilseniz ilk günlerde erteleyin.
• El hijyeni en ucuz korumadır. Bagajınızda küçük bir el dezenfektanı bulunsun; bagaj paketleme listenizi hazırlarken bunu unutmayın.

İshal başladıysa?

Önceliğiniz ilaç değil, sıvı. Kaybedilen su ve tuzu yerine koymak için eczanelerde satılan oral rehidratasyon tozları en pratik çözümdür. Yanınızda yoksa tuz, şeker ve temiz sudan hazırlanan basit karışım da işe yarar. Beslenmeyi kesmeyin; pirinç lapası, muz, tuzlu kraker, haşlanmış patates gibi sade gıdalarla devam edin. İshali durduran ilaçları, uzun yol otobüsüne binmek gibi zorunlu durumlar dışında hemen kullanmayın; vücudun mikrobu atmasını geciktirebilir.

Diğer sık şikâyetler nasıl yönetilir?

Jet lag

Birkaç saat dilimi geçtiyseniz vücut saatiniz şaşar. Uçağa binerken saatinizi gideceğiniz yerin saatine alın, varış günü gündüz dışarıda kalın ve ne kadar yorgun olursanız olun akşamdan önce yatmayın. Kafeini öğleden sonra kesmek uyum süresini kısaltır.

Güneş ve sıcak çarpması

Baş ağrısı, mide bulantısı ve halsizlik çoğu kişide "yorgunluk" sanılır, oysa sıvı kaybıdır. Şapka, yüksek faktörlü güneş kremi ve saat 11–16 arasında gölge basit ama etkilidir.

Ayak yaraları ve kas ağrısı

Yeni bir şehirde günde on binlerce adım atmak sıradan. Kırılmamış yeni ayakkabıyla yola çıkmayın, yanınıza yara bandı alın. Uzun uçuş ve otobüs yolculuklarında iki saatte bir ayağa kalkıp yürümek, oturarak ayak bileği çevirmek dolaşımı açar.

Rakım hastalığı

2500 metre üzerine hızlı çıkıldığında baş ağrısı ve nefes darlığı görülebilir. Çözümü yavaş yükselmek, ilk gün ağır aktivite yapmamak ve bol su içmek; belirtiler artıyorsa aşağı inmek.

Çantada ne bulunmalı?